Sahada en sık duyulan soru şudur: elimde kablo var, peki bu kablo kaç amper çeker? Çoğu rehber tersinden ilerler; yükü sorar, size kesit söyler. Oysa pratikte tablo genelde ters kurulur: makarada 4 mm² kablo vardır, panoya takılacak sigortanın kaç amper olacağı merak edilir. Bu yazıda 1,5 / 2,5 / 4 / 6 / 10 / 16 mm² kablo kaç amper çeker sorusunu kesitten akıma doğru, tek bakışta okunacak tablolarla cevaplıyoruz. Yükten kesite gitmek isterseniz kablo kesit hesaplama rehberimiz bu yazının tersi yönde ilerler.
"Kaç amper çeker" aslında ne demek?
Kablo akım çekmez, akım taşır. Akımı çeken yüktür; kablonun görevi o akımı, yalıtımı bozulmadan taşıyabilmektir. Bu yüzden doğru soru "kaç amper çeker" değil, "sürekli olarak kaç amper taşıyabilir"dir. Teknik karşılığı akım taşıma kapasitesi, yani Iz değeridir.
Bir kesitin tek bir amper karşılığı yoktur. Aynı 2,5 mm² kablo, duvar üstünde açık çekildiğinde ile alçıpan içinde boruda gömülü ve yanında beş devre daha varken çok farklı değerler taşır. Iz değerini belirleyen dört ana etken vardır:
- Döşeme yöntemi: Duvar içi borusuz, boru içinde, kablo kanalında, açıkta veya toprak altında olması.
- Yalıtım tipi: PVC yalıtımlı kablolar 70 °C iletken sıcaklığına, XLPE yalıtımlılar 90 °C'ye kadar çalışır; XLPE aynı kesitte daha fazla akım taşır.
- Ortam sıcaklığı: Tablolar 30 °C referansına göredir. Kazan dairesi, çatı arası, sanayi tavanı gibi sıcak ortamlarda değer düşer.
- Gruplu çekim: Aynı kanalda yan yana giden devre sayısı arttıkça her bir kablo daha az akım taşır.
Kesit - amper tablosu (bakır iletken, PVC yalıtım, 30 °C)
Aşağıdaki değerler bakır iletkenli, PVC yalıtımlı kablolar için yaklaşık referanslardır ve tek fazlı devre (2 yüklü iletken) esas alınmıştır. A1 = boru olmadan duvar içi, B1 = boru içinde duvar içi/sıva altı, C = duvar üstü açık veya kanalda döşeme.
| Kesit | A1 (sıva altı, borusuz) | B1 (boru içinde) | C (açık / kanal) |
|---|---|---|---|
| 1,5 mm² | ~14,5 A | ~15,5 A | ~19,5 A |
| 2,5 mm² | ~19,5 A | ~21 A | ~27 A |
| 4 mm² | ~26 A | ~28 A | ~36 A |
| 6 mm² | ~34 A | ~36 A | ~46 A |
| 10 mm² | ~46 A | ~50 A | ~63 A |
| 16 mm² | ~61 A | ~68 A | ~85 A |
| 25 mm² | ~80 A | ~89 A | ~112 A |
| 35 mm² | ~99 A | ~110 A | ~138 A |
Üç fazlı devrelerde (3 yüklü iletken) aynı kesit yaklaşık %10-12 daha az akım taşır. Örneğin C yönteminde 6 mm² tek fazda ~46 A iken, üç fazlı bir motor hattında ~41 A seviyesine iner. 5x6 mm² gibi bir kablo sorulduğunda bu üç faz sütunu geçerlidir.
Peki hangi sigorta takılır? (pratik karşılık tablosu)
Kablo seçiminde asıl kural, sigortanın kabloyu koruyacak şekilde seçilmesidir. Sıralama şudur: yük akımı ≤ sigorta anma akımı ≤ kablo taşıma kapasitesi. Yani sigorta, kablodan büyük olamaz. Türkiye'de konut ve iş yeri tesisatlarında en yaygın karşılıklar şöyledir:
| Kesit | Yaygın sigorta | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| 1,5 mm² | 10 A (bazı hatlarda 16 A) | Aydınlatma linyeleri, zil, sensör hatları |
| 2,5 mm² | 16 A | Priz linyeleri, standart oda prizleri |
| 4 mm² | 20 - 25 A | Mutfak/banyo yoğun priz, şofben, küçük klima |
| 6 mm² | 32 A | Elektrikli fırın-ocak, büyük klima, kolon hattı |
| 10 mm² | 40 A | Daire kolonu, elektrikli araç şarjı, sanayi prizi |
| 16 mm² | 50 - 63 A | Bina kolon hattı, pano besleme, trifaze makine |
| 25 mm² | 80 A | Ana kolon, tali pano besleme |
Tersten okumak isterseniz sık sorulan karşılıklar şunlardır: 16 amper için 2,5 mm², 20-25 amper için 4 mm², 32 amper için 6 mm², 40 amper için 10 mm², 63 amper için 16 mm². Hat uzunsa bir üst kesite çıkmak gerekebilir; nedeni bir sonraki başlıkta.
Uzun hatlarda amper değil, gerilim düşümü karar verir
Kısa mesafede kesiti akım belirler. Hat uzadıkça asıl kısıt gerilim düşümü olur. Yönetmelik pratiğinde aydınlatma devrelerinde yaklaşık %3, güç/priz devrelerinde yaklaşık %5 sınırı hedeflenir. Bu sınır aşıldığında kablo ısınmıyor olsa bile motor zor kalkar, LED armatürler titrer, cihaz ömrü kısalır.
Kaba bir kontrol için tek fazlı bakır hatta şu yaklaşımı kullanabilirsiniz: gerilim düşümü, hat uzunluğu ile akımın çarpımıyla doğru, kesitle ters orantılıdır. Pratikte şu refleks işe yarar: hat 30 metreyi geçiyorsa hesaplanan kesitin bir üstünü düşünün, 50 metreyi geçiyorsa mutlaka hesaplatın. Bahçe aydınlatması, çatıdaki klima dış ünitesi, depo ucundaki priz grubu ve tarım sulama hatları bu yüzden çoğu zaman "gereğinden kalın" görünen kesitlerle çekilir. Görünen kalınlık israf değil, gerilim düşümü tedbiridir.
Düzeltme katsayıları: tablodaki değer olduğu gibi kullanılmaz
Tablo değerleri 30 °C ortam ve tek devre içindir. Gerçek sahada bu değeri aşağı çeken iki katsayı vardır:
- Sıcaklık: PVC yalıtımlı kabloda ortam 40 °C ise kapasite yaklaşık %13, 50 °C ise yaklaşık %30 azalır. Kazan dairesi, çatı arası ve fırın çevresi hatlarında bu düzeltme atlanmamalıdır.
- Gruplama: Aynı kanalda 2 devre varsa yaklaşık %20, 3 devre varsa yaklaşık %30, 6 devre varsa yaklaşık %43 kapasite kaybı olur.
Örnek: C yönteminde 6 mm² kablo tabloda ~46 A taşır. Aynı kablo 40 °C ortamda ve 3 devreli bir kanalda çekilirse gerçek kapasitesi yaklaşık 46 x 0,87 x 0,70 = ~28 A seviyesine iner. Yani kağıt üstünde 32 A sigortaya uygun görünen kablo, o güzergâhta 25 A sigortayı zor taşır. Sanayi tesislerinde ısınan hatların en yaygın sebebi tam olarak budur.
Alüminyum iletkende tablo değişir
Alüminyum iletken, aynı kesitte bakırın yaklaşık %75-80'i kadar akım taşır. Pratik karşılığı şudur: bakırdaki bir kesiti alüminyumla karşılamak için genelde bir ya da iki kademe yukarı çıkmanız gerekir. Örneğin 16 mm² bakırın taşıdığı akım için alüminyumda 25 mm² gerekir. Bina içi tesisat ve küçük kesitlerde bakır tercih edilir; uzun enerji kolonlarında ve dağıtım hatlarında alüminyum ekonomik olabilir. Karşılaştırmanın tamamı için bakır kablo mu alüminyum kablo mu yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan 6 hata
- Tek bir amper değerini ezberlemek: "2,5 kablo 16 amper çeker" cümlesi ancak döşeme yöntemi ve ortam belirtilirse doğrudur. Aynı kablo gömülü ve gruplu çekimde 16 A'i zorlar.
- Sigortayı kablodan büyük seçmek: Sık atıyor diye 16 A sigortayı 25 A ile değiştirmek, kabloyu koruyan tek elemanı devre dışı bırakmaktır. Sigorta kabloyu korur, cihazı değil.
- Uzun hatta gerilim düşümünü atlamak: Akım kriteri tutar, cihaz yine düzgün çalışmaz.
- Etiket kesitine güvenip ölçmemek: Piyasada eksik kesitli kablo çıkabilir. Şüphede iletken çapını ölçün; 2,5 mm² tek telin çapı yaklaşık 1,78 mm'dir.
- Kesiti damar sayısıyla karıştırmak: 3x2,5 ifadesinde 3 damar sayısı, 2,5 kesittir. "3x2,5 kaç amper çeker" sorusunun cevabı 2,5 mm² satırıdır.
- Yalıtım tipini hesaba katmamak: Aynı kesitte XLPE yalıtımlı kablo, PVC'ye göre belirgin şekilde daha fazla akım taşır. Kablo tipini bilmeden tablo okumak yanıltır.
Hızlı karar listesi
- Yükün sürekli çektiği akımı biliyor musunuz? (Cihaz etiketi veya güç / gerilim hesabı)
- Hat tek fazlı mı, üç fazlı mı?
- Kablo nereden geçiyor: sıva altı boru, kablo kanalı, açık askı, toprak altı?
- Aynı güzergâhta kaç devre yan yana gidiyor?
- Ortam sıcaklığı 30 °C'nin üstüne çıkıyor mu?
- Hat uzunluğu 30 metreyi geçiyor mu?
- Bina, kaçış yolu veya halojensiz kablo zorunluluğu kapsamında mı? Bu durumda yangın güvenliği kabloları devreye girer.
Bu yazıdaki tüm değerler yaklaşık referanslardır. Ortam sıcaklığı, döşeme şekli, gruplu çekim ve harmonik yükler kapasiteyi değiştirir. Ticari, endüstriyel ve can güvenliği içeren projelerde nihai kesiti proje müellifine doğrulatın.
Kılıç Kablo ile doğru kesit, doğru metraj
Kesit kararını verdikten sonra sıra pratikte en çok sorun çıkaran adıma gelir: metraj. Kılıç Kablo'da enerji ve güç kabloları ile bina tesisat kabloları metre ile kesilerek hazırlanır; proje işlerinde tam makara da temin edilir. Elinizdeki kesiti, hat uzunluğunu ve döşeme şeklini iletin; uygun kablo tipini birlikte netleştirip size özel teklif hazırlayalım. Ürün sayfalarında fiyat yerine Teklif Al ve WhatsApp adımı bulunur; güncel bakır endeksine göre net fiyatı hızlıca paylaşıyoruz.
