Elektrik tesisatında en çok adı geçen ama en çok da karıştırılan kablo tiplerinden biri NYY kablodur. Yeraltına doğrudan gömülebilmesi, sağlam kılıfı ve geniş kesit aralığı sayesinde bina kolon hatlarından aydınlatma direklerine, şantiye panolarından sanayi tesislerine kadar her yerde karşımıza çıkar. Bu rehberde NYY kablonun yapısını, nerede kullanılması gerektiğini, kaç mm² seçileceğini ve NYA/NYAF/NYM ile farkını sahadan örneklerle ele alıyoruz.
NYY kablo nedir?
NYY, PVC yalıtımlı ve PVC dış kılıflı, alçak gerilim enerji kablosudur. Adındaki harfler kablonun yapısını anlatan Alman (VDE) kodlamasından gelir:
- N: Standarda uygun bakır iletkenli kablo
- Y (ilk): PVC yalıtım (iletkenin üzerindeki katman)
- Y (ikinci): PVC dış kılıf (kablonun en dışındaki koruyucu ceket)
Yani NYY, iki kat PVC koruması olan bir enerji kablosudur. Tek kablonun içinde birden fazla damar bulunur ve tamamı ortak bir kılıf altında toplanır. Anma gerilimi genelde 0,6/1 kV'dur; yani 400 V'luk şebeke hatlarında rahatlıkla kullanılır.
NYY kablonun katmanları
- İletken: Elektrolitik bakır. Küçük kesitlerde tek tel (re), büyük kesitlerde çok telli veya sektörel yapıda olur.
- Yalıtım: Her damarın üzerinde ayrı PVC katman. Damarlar renk kodludur (kahverengi, siyah, gri, mavi, sarı-yeşil).
- Dolgu: Damarların arasındaki boşluğu doldurup kabloyu yuvarlak hale getiren katman.
- Dış kılıf: Siyah PVC. Neme, sürtünmeye ve mekanik darbeye karşı asıl koruma budur.
NYY kablo nerede kullanılır?
NYY'yi diğer kablolardan ayıran şey dış kılıfıdır. Bu kılıf sayesinde kablo, boru içine girmeden de kendini koruyabilir. Tipik kullanım yerleri:
- Yeraltı besleme hatları: Kum yatağına serilip üzerine tuğla/ikaz bandı konularak doğrudan toprağa gömülebilir.
- Bina ana kolon hatları: Sayaç panosundan daire panolarına giden besleme.
- Dış aydınlatma: Bahçe, otopark, aydınlatma direkleri.
- Şantiye ve geçici pano beslemeleri: Sabit çekilen hatlar için.
- Sanayi tesisleri: Makine, motor ve tali pano beslemeleri; kablo kanalı ve tavası içinde.
- Trafo–pano arası: Alçak gerilim çıkış hatları.
Bu tip sabit enerji hatları için ürün grubumuzdaki enerji ve güç kablolarına göz atabilirsiniz. Bina içi priz ve aydınlatma tesisatında ise NYY yerine genelde bina tesisat kabloları tercih edilir.
NYY nerede kullanılmaz?
Kablo seçiminde "sağlam olsun" refleksi bazen yanlış yere götürür. NYY şu yerlerde uygun değildir:
- Sürekli hareket eden yerlerde: Vinç, asansör, taşınabilir makine gibi hareketli uygulamalarda NYY'nin sert yapısı zamanla iletkeni yorar. Buralarda bükülgen kablolar kullanılır.
- Kaçış yolları ve insan yoğun kapalı alanlarda: PVC yanınca yoğun siyah duman ve korozif gaz çıkarır. Bu alanlarda halojensiz (LSZH / N2XH) kablolar zorunludur. Yangın güvenliği kabloları tam olarak bu amaç içindir.
- Mekanik zorlamanın çok yüksek olduğu yerlerde: Araç geçen, kazı yapılan güzergâhlarda zırhlı tip (NYRY / NYBY) veya koruma borusu gerekir.
- Kesin doğrudan güneş altında uzun süre: UV'ye dayanıklı tip seçilmeli ya da kablo korunmalıdır.
NYY kaç mm² seçilir? Kesit tablosu
Kesit seçimi tek bir kurala değil, üç şeye birden bağlıdır: taşınacak akım, hat uzunluğu (gerilim düşümü) ve döşeme şekli. Aşağıdaki değerler bakır iletkenli NYY için yaklaşık akım taşıma kapasiteleridir; toprağa gömülü, boruda veya gruplu döşemede düzeltme katsayısı uygulanır. Kesin değer için projeye ve yetkili elektrik teknisyenine danışın.
| Kesit (mm²) | Yaklaşık akım (A) | Tipik sigorta | Sık kullanım |
|---|---|---|---|
| 1,5 | 16–18 A | 10–16 A | Dış aydınlatma, kumanda |
| 2,5 | 21–25 A | 16–20 A | Bahçe prizi, küçük pano |
| 4 | 28–34 A | 25 A | Direk besleme, küçük motor |
| 6 | 36–43 A | 32 A | Daire kolonu, şantiye panosu |
| 10 | 50–60 A | 40–50 A | Kolon hattı, tali pano |
| 16 | 66–80 A | 63 A | Ana besleme |
| 25 | 85–101 A | 80 A | Bina ana kolon |
| 35 | 105–126 A | 100 A | Yüksek yüklü kolon |
| 50 | 125–151 A | 125 A | Trafo çıkışı, sanayi |
| 70 | 160–192 A | 160 A | Ana dağıtım |
Daha ayrıntılı hesap ve gerilim düşümü formülleri için kablo kesit hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.
Gerilim düşümünü atlamayın
NYY genelde uzun hatlarda kullanıldığı için asıl belirleyici çoğu zaman akım değil, gerilim düşümüdür. Pratikte kabul edilen sınırlar: aydınlatma hatlarında yaklaşık %3, kuvvet/priz hatlarında yaklaşık %5. Yani 120 metrelik bir bahçe aydınlatma hattında akım 10 A bile olsa, 1,5 mm² yetmez; 4 mm² veya 6 mm²'ye çıkmak gerekebilir.
Kaba bir kural: hat 30 metreyi geçiyorsa akım tablosunun söylediği kesiti bir kademe büyütmeyi değerlendirin, 100 metreyi geçiyorsa mutlaka gerilim düşümü hesabı yaptırın.
NYY damar sayısı nasıl okunur?
Kablo üzerindeki yazım şu mantıktadır: NYY 4x16 re → 4 damar, her biri 16 mm², "re" tek telli yuvarlak iletken demektir.
- 2x...: Faz + nötr. Tek fazlı basit besleme.
- 3x...: Tek fazlı topraklı (faz–nötr–toprak) veya üç faz.
- 4x...: Üç faz + nötr. En yaygın kolon hattı.
- 5x...: Üç faz + nötr + toprak. Sanayide standart.
- 4x16+10: Ana damarlar 16 mm², koruma/nötr damarı 10 mm² (küçültülmüş nötr).
Kısaltmalar: re tek telli yuvarlak, rm çok telli yuvarlak, sm çok telli sektörel. Büyük kesitlerde "rm" ve "sm" çekilebilirliği kolaylaştırır.
NYY, NYA, NYAF, NYM farkı
Sahada en sık karışan dört kablo budur. Basit ayrım:
| Tip | Yapı | Bükülgenlik | Nerede |
|---|---|---|---|
| NYY | Çok damarlı, dış kılıflı | Sert | Yeraltı, kolon, dış saha |
| NYA (H07V-U) | Tek damar, kılıfsız | Sert | Boru içi, pano içi sabit |
| NYAF (H07V-K) | Tek damar, çok telli | Bükülgen | Pano içi bağlantı, kısa mesafe |
| NYM | Çok damarlı, kılıflı | Yarı sert | Bina içi sıva altı/üstü |
Özetle: Toprağa giriyorsa NYY. Boru içine giriyorsa NYA. Pano içinde kıvrılacaksa NYAF. Duvar içinde bina tesisatıysa NYM. NYM'nin kılıfı vardır ama NYY gibi doğrudan toprağa gömülmez.
NYY döşerken sık yapılan hatalar
- Kumsuz gömme: Kabloyu doğrudan taşlı toprağa yatırmak kılıfı yıllar içinde deler. Altına ve üstüne yaklaşık 10 cm elenmiş kum serin, üzerine ikaz bandı çekin.
- Sığ gömme: Yaya alanlarında yaklaşık 60–70 cm, araç geçen yerlerde 80 cm ve üzeri derinlik hedeflenir; araç güzergâhında ayrıca koruma borusu kullanın.
- Sert büküm: Bükülme yarıçapı genelde kablo dış çapının en az 12 katı olmalıdır. Köşeden zorla çevirmek yalıtımı içten çatlatır.
- Kılıftan çekmek: Uzun hatlarda kabloyu kılıfından çekmek dış ceketi iletkenden ayırır. Çekme çorabı veya iletkenden çekme kullanın.
- Ek yerini gömmek: Yeraltında ek kaçınılmazsa reçineli/ısı ile daralan ek muhdafazası kullanın; bantlı ek nem alır, birkaç yıl içinde kaçak yapar.
- Toprak damarını atlamak: 4x yerine 5x seçilmesi gereken sanayi hatlarında koruma damarını atlamak hem yönetmeliğe hem cana aykırıdır.
- Alüminyum–bakır karıştırmak: Kesit tabloları bakır içindir. Alüminyum (NAYY) kullanılacaksa aynı akım için genelde bir–iki kademe büyük kesit ve uygun klemens gerekir.
Doğru NYY'yi seçmek için hızlı kontrol listesi
- Hattın toplam gücü ve akımı hesaplandı mı?
- Hat uzunluğu ve gerilim düşümü kontrol edildi mi?
- Damar sayısı doğru mu (3x / 4x / 5x, toprak var mı)?
- Güzergâh toprak altı mı, kanal mı, açık mı? Zırh gerekir mi?
- Kaçış yolundan geçiyor mu? Geçiyorsa halojensiz tipe geçilmeli mi?
- Sigorta ve kesici, seçilen kesitle uyumlu mu?
Kılıç Kablo ile doğru kesitte, tam metrede NYY
NYY'de en büyük maliyet kaybı genelde yanlış kesitten değil, yanlış metreden çıkar: fazla alınan kablo makarada kalır, eksik alınan hat ise ek yapmak zorunda bırakır. Kılıç Kablo olarak NYY'yi istediğiniz metrede kestirerek veya makara halinde temin ediyoruz; proje kesitinizi ve hat uzunluğunuzu paylaşın, uygun damar sayısı ve kesit için birlikte netleştirelim.
Hattınızın gücünü, uzunluğunu ve güzergâhını (toprak altı / kanal / bina içi) WhatsApp'tan iletin; kesit önerisi ve teklifinizi hızlıca hazırlayalım. Enerji ve güç kabloları ile bina tesisat kabloları kategorilerimizden ürün çeşitlerini inceleyebilirsiniz.