Elektrikçiden "bana 3x2,5 TTR ver" diye istenen kablo, aslında Türkiye piyasasının esnek, çok damarlı, dış kılıflı bağlantı kablosuna verdiği yerleşik addır. Bir uzatma kablosu yapacaksanız, matkabın kordonunu yenileyecekseniz ya da bir pompayı panoya bağlayacaksanız karşınıza hep TTR çıkar. Ne var ki TTR, tesisatın her yerine uyan bir kablo değildir; yeri de sınırı da bellidir. Bu rehberde TTR'nin ne olduğunu, standart karşılığını, NYAF ve NYY'den farkını, hangi ölçünün nerede kullanıldığını ve sahada en sık yapılan hataları ele alıyoruz.
TTR kablo nedir?
TTR, çok telli (bükülgen) bakır iletkeni, PVC damar yalıtımı ve üzerinde ayrıca bir PVC dış kılıfı olan yuvarlak bağlantı kablosudur. Piyasa dilinde TTR denir; uluslararası harmonize karşılığı ise çoğunlukla H05VV-F'dir. Bu kod kablonun kimliğini verir:
- H — harmonize standarda uygun tip
- 05 — 300/500 V nominal gerilim sınıfı
- V — damar yalıtımı PVC
- V — dış kılıf PVC
- F — bükülgen (esnek) sınıfta çok telli iletken
Buradaki iki nokta TTR'nin bütün karakterini belirler. Birincisi çok telli iletken: kesit tek kalın telden değil, onlarca ince telin bir araya gelmesinden oluşur. Bu yüzden kablo kolay bükülür, kıvrıldığı yerde kırılmaz, hareketli kullanıma dayanır. İkincisi dış kılıf: damarlar açıkta değildir, hepsi tek bir mantonun içindedir. Bu sayede kablo tek parça hâlinde çekilir, sürtünmeye ve darbeye karşı bir miktar korunur.
Bu iki özellik TTR'yi "seyyar ve hareketli bağlantı kablosu" yapar. Kabloların üzerindeki harf ve rakamların tamamını çözmek isterseniz, damar tipleri arasındaki ayrımı anlattığımız NYA, NYAF ve NYM kablo farkı yazısı iyi bir başlangıçtır.
TTR ile NYAF arasındaki fark
Bu ikisi en çok karıştırılan çifttir, çünkü ikisi de çok telli ve esnektir. Ayrım esneklikte değil, yapıda ve kullanım yerindedir.
| TTR (H05VV-F) | NYAF (H07V-K) | |
|---|---|---|
| Damar sayısı | Çok damarlı (2, 3, 4, 5…) | Tek damarlı |
| Dış kılıf | Var | Yok |
| Gerilim sınıfı | 300/500 V | 450/750 V |
| Tipik kullanım | Cihaz kordonu, uzatma, seyyar bağlantı | Pano içi, boru içi çekim |
| Açıkta çekilir mi? | Evet, kılıfı sayesinde | Hayır, mutlaka boru/kanal içinde |
Kısacası: NYAF bir damardır, TTR bir kablodur. NYAF'ı açıkta duvara çakamazsınız; koruyucu kılıfı yoktur, boru veya kanal içinde ilerlemesi gerekir. TTR ise dış kılıflı olduğu için makineye, prize, el aletine giden bağlantıyı tek parça hâlinde taşır.
Bir başka sık karışıklık TTR ile NYY kablo arasındadır. NYY sabit tesisat ve yeraltı kablosudur; sert, tek telli ya da çok telli sektör iletkenlidir, bir kez döşenir ve yerinden oynatılmaz. TTR'nin işi tam tersidir: hareket eder, sarılır, açılır, taşınır. Bir makine kapağıyla birlikte kıpırdayan hatta NYY koymak, sabit bir yeraltı hattına TTR çekmek kadar yanlıştır.
TTR kablo nerede kullanılır?
TTR'nin doğal alanı cihaz ile priz arasındaki hareketli mesafedir. Sahada en sık şu işlerde görürsünüz:
- Elektrikli el aletleri: matkap, taşlama, zımpara kordonları
- Beyaz eşya ve küçük ev aletleri: cihaz bağlantı kabloları
- Uzatma kabloları ve priz grupları: makaralı uzatmaların büyük kısmı
- Seyyar aydınlatma: atölye lambası, şantiye seyyar armatürü
- Pompa, kompresör, küçük makine bağlantıları: titreşim olan noktalar
- Mobil ekipman: yer değiştiren tezgâh ve makinelerin besleme kordonu
Buna karşılık TTR'nin gitmemesi gereken yerler de nettir. Sıva altına gömülen sabit tesisat hatlarında, toprağa doğrudan gömülen güzergâhlarda ve sürekli güneş altında kalan dış ortam hatlarında TTR doğru seçim değildir. PVC kılıf, uzun süreli UV ve toprak koşulları için tasarlanmamıştır. Nemli ve ıslak ortamdaki sıva üstü tesisat için ne kullanılacağını antigron kablo rehberimizde, yangın kaçış yollarındaki zorunluluğu ise halojensiz (LSZH) kablo yazımızda anlattık.
TTR yetmediğinde: kauçuk kılıflı kablolar
TTR'nin PVC kılıfı, ev ve atölye koşullarında uzun yıllar iş görür. Ancak bazı ortamlar PVC'nin sınırlarını zorlar: şantiye zemininde sürüklenen, üzerinden araç geçen, soğukta sertleşip çatlayan, yağ ve kimyasalla temas eden bir hatta PVC kılıf hızla yorulur. Bu noktada devreye kauçuk kılıflı esnek kablolar girer.
- H05RR-F — kauçuk yalıtım ve kauçuk kılıf, 300/500 V. Hafif hizmet, sıcaklığın ve mekanik zorlamanın PVC'yi aştığı iç ortam uygulamaları.
- H07RN-F — 450/750 V sınıfında, ağır hizmet kauçuk kablo. Şantiye beslemesi, seyyar jeneratör bağlantısı, sürüklenerek taşınan ekipman ve zorlu dış koşullar için tercih edilir.
Karar verirken sorulacak soru şudur: kablo çalışırken ne yaşayacak? Bir uzatma kablosu atölyede rafta duruyor ve arada bir açılıyorsa TTR fazlasıyla yeterlidir. Aynı kablo her gün şantiyede yere seriliyor, toplanıyor, üzerinden geçiliyorsa PVC kılıf bu döngüyü uzun süre kaldırmaz. Kauçuk kabloya geçmek ilk bakışta gereksiz görünse de, yılda birkaç kez kablo yenilemek zorunda kalmaktan daha az iş çıkarır.
Sürekli hareket eden asansör ve taşıyıcı sistemlerde ise ne TTR ne de yuvarlak kauçuk kablo doğru cevaptır; o hatlarda kablonun kendisiyle birlikte hareket edecek yassı yapılar kullanılır. Kategorinin tamamını yassı ve asansör kabloları altında bulabilirsiniz.
Yaygın TTR ölçüleri ve nerede karşımıza çıkar
TTR, damar sayısı ve kesit birlikte yazılarak istenir: 3x2,5 gibi. Buradaki 3 damar sayısı, 2,5 ise her bir damarın kesitidir (mm²). Piyasada en sık dolaşan ölçüler ve tipik yerleri şöyledir:
| Ölçü | Sahada en sık nerede |
|---|---|
| 2x0,75 / 2x1 | Küçük ev aleti kordonu, aydınlatma armatürü bağlantısı |
| 3x1,5 | Topraklı cihaz kordonu, hafif uzatma kablosu |
| 3x2,5 | Topraklı priz grubu, uzatma makarası, tek fazlı makine besleme |
| 4x1,5 / 4x2,5 | Üç fazlı motor ve makine bağlantıları |
| 5x1,5 / 5x2,5 | Üç faz + nötr + toprak gereken pano/makine hatları |
Tabloda kasten akım değeri yok. Çünkü kesiti belirleyen tek şey kablonun kendisi değildir: çekilecek akım, hattın uzunluğu, kablonun sarılı mı açık mı olduğu ve ortam sıcaklığı birlikte karar verir. Kesit-akım ilişkisinin sayısal karşılığı için kaç mm² kablo kaç amper çeker yazımıza, hesabın adım adım yapılışı için de kablo kesit hesaplama rehberimize bakmanızı öneririz.
TTR'de kesit seçerken atlanan üç nokta
1. Makaraya sarılı kablo daha az akım taşır
Uzatma makarası tam açılmadan yük çekildiğinde kablo kendi ısısını dışarı atamaz. Aynı kesit, açık hâlde sorun çıkarmazken sarılı hâlde ısınır ve yalıtımı yorar. Yüksek güçlü bir alet bağlayacaksanız makarayı tamamen açmak, kesit büyütmek kadar önemlidir.
2. Mesafe uzadıkça gerilim düşer
Uzun bir uzatma hattında cihazın ucuna varan gerilim, prizdeki gerilimden düşüktür. Motorlu aletlerde bu düşük gerilim zorlanma ve ısınma olarak geri döner. Uzun mesafede çözüm, cihazın etiketindeki güce göre değil, mesafeyi de hesaba katarak bir üst kesite geçmektir.
3. Topraklama damarı ihmal edilmez
Metal gövdeli el aletlerinde ve makinelerde sarı-yeşil koruma iletkeni pazarlık konusu değildir. İki damarlı bir kabloyu topraklı bir cihaza bağlamak, kablodan tasarruf etmez, sadece koruma katmanını kaldırır. Koruma iletkeninin kesiti konusunu topraklama kablosu kaç mm² olmalı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Satın alırken nelere bakmalı?
- Kablo üzerindeki baskıyı okuyun: tip kodu, damar sayısı ve kesit kablonun kılıfına basılıdır. Etikette yazan ile kılıfta yazan aynı olmalıdır.
- İletken tam bakır olmalı: kesitinden beklenen akımı taşıyacak olan iletkenin kendisidir.
- Kesiti gözle tahmin etmeyin: dış çap kılıf kalınlığına göre değişir; 2,5 görünen kablo 1,5 çıkabilir.
- Metrajı baştan netleştirin: TTR makaradan metreyle kesilerek verilir; ölçüyü fireyi de düşünerek isteyin.
Kullanacağınız ölçüden emin değilseniz, cihazın etiket gücünü ve çekilecek mesafeyi bize iletin; uygun damar sayısı ve kesiti birlikte belirleyelim.
Sık sorulan sorular
TTR kablo ile H05VV-F aynı şey mi?
Pratikte evet. TTR piyasa adı, H05VV-F ise harmonize standart kodudur. Ürünü ararken ikisini birlikte kullanmak en sağlıklısıdır, çünkü kablonun kılıfında genellikle H05VV-F baskısı bulunur.
TTR kablo sıva altına gömülür mü?
Hayır. TTR hareketli ve seyyar bağlantılar için üretilmiş bir kablodur; sabit bina tesisatının gömülü hatlarında yeri yoktur. Sıva altı hatlar için boru içinde çekilen damarlar veya bina tesisat kablosu kullanılır.
TTR toprağa gömülebilir mi?
Hayır. Toprak altı güzergâh için yeraltı kablosu gerekir. Doğru seçimi NYY kablo yazımızda bulabilirsiniz.
3x2,5 TTR ile 3x2,5 NYM arasında ne fark var?
Kesit aynı, karakter farklı. NYM sabit tesisat kablosudur ve daha serttir; TTR ise çok telli iletkeniyle esnektir, hareket eden hatlar için üretilmiştir. Aynı ölçüyü taşımaları, aynı yerde kullanılabilecekleri anlamına gelmez.
Uzatma kablosu için hangi TTR ölçüsü uygun?
Bağlanacak cihazın gücü ve hattın uzunluğu birlikte belirler. Kısa mesafeli hafif kullanımda 3x1,5, topraklı priz grubu ve güçlü el aletlerinde 3x2,5 sahada en çok tercih edilen ölçülerdir; uzun mesafede bir üst kesite çıkmak gerekir.
